Iran
thách thức Trump khi bổ nhiệm Mojtaba Khamenei làm lãnh đạo tối cao mới TTXVN/eurasiareview.com (Moskva 9/3)
Các nhà lãnh đạo Cộng hòa Hồi giáo Iran đã bổ nhiệm Mojtaba Khamenei, một người theo đường lối cứng rắn, thay thế cha mình Ali Khamenei, làm lãnh đạo tối cao. Quyết định này được đưa ra sau khi Tổng thống Donald Trump cảnh báo rằng bất kỳ ai được chọn sẽ không “tồn tại lâu” nếu không có sự chấp thuận của Mỹ.
Hội đồng Chuyên gia Iran, chịu trách nhiệm bầu chọn lãnh đạo mới, cho biết vào ngày 8/3 rằng họ đã “chỉ định và giới thiệu Seyyed Mojtaba Hosseini Khamenei, 56 tuổi, làm Lãnh đạo Tối cao thứ 3 của Nước Cộng hòa Hồi giáo Iran”. Với tư cách là lãnh đạo tối cao, Mojtaba Khamenei sẽ có tiếng nói cuối cùng trong tất cả các vấn đề nhà nước và nắm giữ quyền lực tuyệt đối.
Trước đó, Trump đã nói rằng Mojtaba Khamenei sẽ là một “lựa chọn không thể chấp nhận”. Tổng thống Mỹ - người từng kêu gọi Tehran ngừng kháng cự và đầu hàng - cũng nói với đài truyền hình ABC rằng nếu không có sự chấp thuận của Mỹ, lãnh đạo tối cao mới của Iran “sẽ không tại vị được lâu”. Khi công bố quyết định, Hội đồng Chuyên gia Iran tỏ ra thách thức, nói rằng họ đưa ra lựa chọn này “bất chấp tình hình chiến sự gay gắt và các mối đe dọa trực tiếp từ kẻ thù”.
Theo trang vz.ru, giới quan sát đánh giá Mojtaba Khamenei là nhân vật bảo thủ trẻ tuổi và đầy tham vọng. Mojtaba Khamenei từng theo học tại trường Hồi giáo Alavi danh tiếng ở Tehran. Năm 1999, ông vào học tại Chủng viện Qom (một trong những trung tâm Hồi giáo hàng đầu ở Iran) để tiếp tục học tập tôn giáo Shi'ite và giảng dạy tại đây. Năm 2004, ông Mojtaba Khamenei kết hôn với con gái của Gholam-Ali Adel, Chủ tịch Quốc hội Iran.
Mặc dù M.Khamenei không giữ chức vụ chính thức nào trước đó, truyền thông phương Tây thường xuyên mô tả Mojtaba Khamenei là một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất trong hệ thống chính trị Iran. Ông Mojtaba Khamenei được cho là có ảnh hưởng đáng kể đến các cấu trúc an ninh, bao gồm Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và lực lượng tình nguyện Basij. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra Mojtaba Khamenei là nhân vật chủ chốt trong việc tổ chức đàn áp các cuộc biểu tình chống chính phủ vào tháng 6/2009 sau cuộc bầu cử tổng thống và bị Mỹ trừng phạt từ năm 2019.
Giới chuyên gia Nga trước đó đánh giá việc Mojtaba Khamenei trở thành Lãnh đạo tối cao sẽ không có lợi cho Iran.
Đầu tiên, có thể nói về một “cuộc đảo chính mềm” ở Iran. Con trai của cố Giáo chủ Ali Khamenei có liên hệ mật thiết với IRGC. Lực lượng này có quyền lực rất đáng kể trong nước: kiểm soát khoảng 25-30% nền kinh tế và dòng chảy tài chính. Hơn nữa, đó là một hệ thống phản gián và trừng phạt hùng mạnh. Mojtaba là một nhân vật đáng ghét đối với một bộ phận đáng kể dân chúng và phe đối lập tự do. Dư luận coi ông còn tàn nhẫn hơn cả cha mình. Hơn nữa, Mojtaba hoàn toàn không ưa giới giáo sĩ Iran.
Khi Cộng hòa Hồi giáo được thành lập, người ta cho rằng chỉ có những học giả Hồi giáo Shi'ite cao cấp nhất (marja at-taqlid) mới có thể là lãnh đạo tối cao. Lãnh đạo tối cao thứ hai - Ali Khamenei - là một ngoại lệ khi vào thời điểm được bổ nhiệm, ông không có địa vị Đại giáo chủ, nhưng ông có ảnh hưởng chính trị lớn, kinh nghiệm làm tổng thống trong cuộc chiến với Iraq, và sự tin tưởng tuyệt đối của lãnh đạo đầu tiên, Ruhollah Khomeini. Còn Mojtaba không có bất kỳ điều nào trong số đó, không có bằng cấp thần học, không có kinh nghiệm chính trị trong việc điều hành đất nước, không có uy tín trong dân chúng.
Việc bổ nhiệm Mojtaba sẽ là cái tát vào mặt Mỹ và Israel. Mặc dù Mỹ đã loại bỏ Ali Khamenei, nhưng việc Iran lại có thêm một Khamenei nữa đồng nghĩa với khái niệm 'Velayat-e faqih' (học thuyết chính trị và pháp lý biện minh cho sự cai trị) vẫn hầu như không thay đổi. Ngoài ra, Lãnh đạo tối cao ở Iran không phải là một nhà lãnh đạo theo nghĩa đen, mà chức năng chính là người phân xử và bảo vệ trật tự hiến pháp. Nhân vật này đứng trên các nhánh của chính phủ và đảm bảo sự cân bằng giữa các nhóm có ảnh hưởng khác nhau. Trong những năm gần đây, Ali Khamenei có xu hướng theo đuổi phong cách quản trị thỏa hiệp và hợp tác. Có tin đồn rằng ông không chỉ định người kế nhiệm cụ thể, mà chỉ đề xuất một danh sách các ứng cử viên cho Hội đồng Chuyên gia để có thể tiếp tục con đường của mình.
Nguồn tin cho rằng dưới sự lãnh đạo của nhà lãnh đạo tối cao mới, Iran sẽ tiếp tục phát triển quan hệ đối tác chiến lược với Nga và Trung Quốc. Hợp tác với Nga và Trung Quốc là nền tảng cho tương lai Iran, đặc biệt trong bối cảnh đối đầu gay gắt với phương Tây. “Những nhóm ủng hộ việc xích lại gần hơn với phương Tây đã mất ảnh hưởng trong những năm gần đây. Và sau sự leo thang hiện tại, cùng cái chết của nhà lãnh đạo và người thân của ông, vị thế của các nhóm này càng yếu hơn. Việc bổ nhiệm nhân vật này sẽ đồng nghĩa với việc công khai thừa nhận cuộc cách mạng đã thoái hóa thành một chế độ độc tài cha truyền con nối. Điều này sẽ làm suy yếu tính chính danh còn lại của chế độ trong mắt giới giáo sĩ và một bộ phận đáng kể trong xã hội.
Trong khi đó, sau khi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố muốn “đích thân xin lỗi các nước láng giềng” vì các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) của Iran, Ali Larijani – người đứng đầu bộ máy an ninh quốc gia – cùng một số quan chức khác ngày 7/3 đã phản đối lập trường này, trong bối cảnh Tehran tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các đồng minh Arab của Mỹ trong khu vực. Chánh án Toà án Tối cao Gholamhossein Mohseni Ejei - người cũng là thành viên của Hội đồng Lãnh đạo lâm thời - cũng bác bỏ tuyên bố của Pezeshkian, nói rằng “các cuộc tấn công dữ dội vào các mục tiêu [khu vực] này sẽ tiếp tục”.
Các quốc gia vùng Vịnh như Saudi Arabia, Các Tiểu Vương quốc Arab thống nhất (UAE), Qatar, Kuwait và Bahrain cho biết đã ghi nhận các vụ tấn công hoặc đánh chặn UAV và tên lửa mới từ Iran trong 2 ngày 7 và 8/3. Hệ thống phòng không trong khu vực đồng loạt được kích hoạt để đánh chặn các vật thể bay tới, và nhiều vụ nổ đã xảy ra khi các hệ thống phòng thủ đối phó với UAV và tên lửa của Iran. Trong số những sự cố đáng kể nhất vào ngày 8/3 là các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng trọng yếu ở Kuwait và Bahrain. Tại Kuwait, các cuộc tấn công của Iran nhắm vào các bể chứa nhiên liệu tại Sân bay Quốc tế Kuwait, gây ra hỏa hoạn và thiệt hại cho các cơ sở sân bay. Tại Bahrain, một cuộc tấn công bằng UAV đã gây thiệt hại vật chất cho một nhà máy khử muối, nguồn cung cấp nước uống quan trọng cho nước này. Chính quyền Bahrain cho biết mảnh vỡ tên lửa từ các vụ đánh chặn cũng làm bị thương dân thường và làm hư hại các tòa nhà gần đó. Vụ tấn công vào nhà máy khử muối làm dấy lên lo ngại rằng cơ sở hạ tầng nước sinh hoạt có thể trở thành mục tiêu trong cuộc xung đột, làm gia tăng nỗi sợ hãi trên khắp khu vực Vịnh. Tổng thống UAE Mohamed bin Zayed Al Nahyan cho biết trong bài phát biểu trên truyền hình ngày 7/3 rằng UAE đang trong “thời kỳ chiến tranh” nhưng “sẽ mạnh mẽ hơn” sau khủng hoảng.
Nhiều quốc gia Arab vùng Vịnh – nơi đặt các căn cứ quân sự và cơ sở khác của Mỹ – đã trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV do Iran tiến hành./.