Làng biển Indonesia đổi đời nhờ “vàng xanh”
Hà Nội (TTXVN 25/2)
Rong biển đang nổi lên như một trong những mặt hàng nông – thủy sản giá trị nhất của Indonesia (In-đô-nê-xi-a), giúp cải thiện đáng kể thu nhập của hàng nghìn hộ dân ven biển. Tuy nhiên, dù sản lượng thuộc nhóm cao nhất thế giới, nước này vẫn tụt hậu trong khâu chế biến sâu, khiến giá trị gia tăng phần lớn rơi vào tay các thị trường nhập khẩu.
Theo phóng viên TTXVN tại Indonesia, tại làng Punaga thuộc tỉnh South Sulawesi, hàng nghìn hộ dân sống dựa vào nghề trồng rong biển. Nông dân Salmawati – đại diện thế hệ thứ 3 trong gia đình gắn bó với nghề – cho biết giá rong biển hiện cao hơn nhiều so với những năm 2000, giúp đời sống người dân cải thiện rõ rệt.
Nhiều gia đình đã xây được nhà kiên cố, thậm chí mua ô tô nhờ nguồn thu ổn định từ “vàng xanh”. Tuy vậy, nghề này phụ thuộc lớn vào thời tiết. Trong mùa thuận lợi, 10 kg giống có thể cho 70 kg rong khô; nhưng mùa xấu có thể chỉ thu được 3 kg.
Quy trình nuôi trồng khá công phu: nông dân buộc cây giống vào dây, sau đó treo dưới các phao nổi ngoài khơi, tạo thành “nông trại thẳng đứng” để tối ưu diện tích vùng nước nông.
Năm 2024, Indonesia sản xuất khoảng 10,8 triệu tấn rong biển, riêng Nam Sulawesi đóng góp hơn 4 triệu tấn – đứng đầu cả nước. Tuy nhiên, phần lớn rong biển được xuất khẩu dưới dạng thô.
Từ tháng 1 đến tháng 10 năm ngoái, kim ngạch xuất khẩu rong biển của Indonesia đạt hơn 260 triệu USD, trong đó trên 80% xuất sang Trung Quốc.
Trung Quốc nhập rong biển khô để chế biến thành các sản phẩm giá trị cao như carrageenan – chất tạo gel, làm đặc và ổn định, được sử dụng rộng rãi trong thực phẩm, mỹ phẩm và dược phẩm. Sự thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực chế biến thể hiện rõ khi nhiều doanh nghiệp nước này đã đầu tư nhà máy tại Nam Sulawesi.
Giới chuyên gia cho rằng Indonesia thiếu đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), khiến ngành nội địa chưa thể sản xuất các sản phẩm chế biến sâu có giá trị cao như Trung Quốc hay Nhật Bản.
Việc phụ thuộc quá lớn vào một thị trường khiến ngành rong biển Indonesia dễ tổn thương trước biến động nhu cầu toàn cầu. Một số doanh nghiệp chế biến trong nước cho biết 90% sản lượng xuất khẩu vẫn hướng tới Trung Quốc, trong khi các thị trường khác như Việt Nam, Philippines (Phi-líp-pin), Chile (Chi-lê) hay Tây Ban Nha chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ.
Giá cả cũng biến động mạnh theo cung – cầu quốc tế và chất lượng nguyên liệu đầu vào. Do đó, nhiều doanh nghiệp đang tìm cách đa dạng hóa thị trường, hướng tới châu Âu nhằm giảm rủi ro cạnh tranh gay gắt tại Trung Quốc.
Song song với tăng trưởng, vấn đề môi trường nổi lên khi nhiều nông dân sử dụng chai nhựa dùng một lần làm phao nổi, gây ô nhiễm biển khi phân hủy. Chính quyền địa phương đã triển khai dự án thí điểm sử dụng phao bằng polyethylene mật độ cao – vật liệu bền và có thể tái chế – nhằm thay thế chai nhựa.
Giới chức cho biết mục tiêu không chỉ là thay đổi vật liệu mà còn nâng cao nhận thức của nông dân về ô nhiễm nhựa và phát triển nuôi trồng bền vững. Chính phủ cũng xem xét xây dựng các trung tâm ươm giống để đảm bảo nguồn rong chất lượng cao, nâng giá trị bán ra.
Dù còn nhiều thách thức về chế biến, thị trường và môi trường, ngành rong biển – “vàng xanh” của Indonesia – vẫn được kỳ vọng trở thành trụ cột kinh tế biển nếu nước này thành công trong chiến lược phát triển chuỗi giá trị khép kín và giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô./.
Minh Hưởng (P/v TTXVN tại Indonesia)