Trí tuệ nhân tạo: Thụy Sĩ tăng cường bảo đảm chủ quyền công nghệ
Hà Nội (TTXVN 1/3)-- Trong năm 2026, Thụy Sĩ sẽ chú trọng cải tiến mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) Apertus, thúc đẩy ứng dụng AI tạo sinh trong lĩnh vực y tế, đồng thời tăng cường bảo đảm chủ quyền công nghệ và định hình vai trò trong quản trị AI toàn cầu.
Theo phóng viên TTXVN tại Geneva, Hội đồng Liên bang Thụy Sĩ mới đây nhận định AI tạo sinh sẽ tiếp tục mở rộng sang nhiều lĩnh vực tại nước này, từ bệnh viện, cơ quan công quyền đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chính phủ cam kết hạn chế các rủi ro như phân biệt đối xử do thuật toán gây ra. Trong bối cảnh ngày càng nhiều quốc gia hướng tới chủ quyền công nghệ, Thụy Sĩ cũng cân nhắc đóng vai trò trung gian trong các cuộc thảo luận quốc tế về quản trị AI.
Năm 2025, mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) mã nguồn mở Apertus thu hút sự chú ý lớn tại Thụy Sĩ. Ra mắt tháng 9/2025, đây là LLM quy mô lớn hoàn toàn mã nguồn mở đầu tiên của nước này, được phát triển như một phần của Sáng kiến AI Thụy Sĩ, chương trình do chính phủ tài trợ 20 triệu franc (khoảng 23 triệu USD) đến năm 2028.
Trong năm 2026, Apertus sẽ tiếp tục được nâng cấp về kỹ thuật và mở rộng các ứng dụng thực tiễn. Giáo sư Thilo Stadelmann, chuyên gia AI tại Đại học Khoa học Ứng dụng Zurich, cho biết lần đầu tiên Thụy Sĩ có một mô hình AI thực sự mở, tạo điều kiện để hàng nghìn kỹ sư nước này tiếp cận và phát triển các mô hình AI nền tảng, lĩnh vực vốn trước đây chủ yếu tập trung ở một số phòng thí nghiệm tại Mỹ và Trung Quốc.
Được thiết kế chủ yếu phục vụ doanh nghiệp và trung tâm nghiên cứu, Apertus đã đạt hơn 1 triệu lượt tải xuống kể từ khi ra mắt. Theo ông Alexander Ilic, Giám đốc Trung tâm AI thuộc Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ Zurich (ETHZ), mục tiêu năm 2026 là xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh xoay quanh Apertus nhằm tạo ra tác động sâu rộng hơn.
Cũng trong năm nay, Sáng kiến AI Thụy Sĩ sẽ chuyển trọng tâm sang phát triển các mô hình chuyên biệt dựa trên nền tảng Apertus, đặc biệt trong lĩnh vực y tế. Dự kiến tháng 5 tới, Bệnh viện Đại học Lausanne sẽ thử nghiệm Meditron – một LLM y tế được thiết kế hỗ trợ nhân viên y tế trong việc ra quyết định lâm sàng, trước mắt tại khoa cấp cứu.
Hơn 300 chuyên gia y tế đã tham gia đánh giá Meditron trong năm 2025 thông qua các tình huống giả định. Bác sĩ Noémie Blanco Boillat nhận định sự tham gia đông đảo cho thấy mối quan tâm lớn đến công nghệ mới, song cũng tồn tại không ít hoài nghi về hiệu quả thực tế. Trong khi đó, Giáo sư Mary-Anne Hartley (EPFL), điều phối viên dự án, cho rằng nhiều mô hình thương mại hiện nay chưa thực sự đáng tin cậy do hạn chế về bảo mật và không thể huấn luyện bằng dữ liệu bệnh nhân nhạy cảm. Ưu điểm của mô hình mã nguồn mở là có thể tùy chỉnh theo nhu cầu từng bệnh viện và vận hành cục bộ, giúp bảo đảm an toàn dữ liệu.
Một trọng tâm khác trong năm 2026 là vấn đề chủ quyền công nghệ. Theo Giáo sư Stadelmann, Chính phủ Thụy Sĩ nhận thức rõ rủi ro khi phụ thuộc vào hạ tầng và công cụ kỹ thuật số do các công ty nước ngoài vận hành. Vì vậy, trong năm nay, chính phủ sẽ xác định các rủi ro liên quan đến an ninh và chính sách đối ngoại, đồng thời đề xuất biện pháp tăng cường kiểm soát cơ sở hạ tầng số và dữ liệu. Các bang cũng sẽ phải tuân thủ hướng dẫn mới nhằm giảm phụ thuộc vào nhà cung cấp đơn lẻ.
Liên quan đến khuôn khổ pháp lý quản trị AI, Thụy Sĩ dự kiến đăng cai Hội nghị thượng đỉnh Hành động về AI toàn cầu tại Geneva vào năm 2027, qua đó khẳng định tham vọng đóng vai trò dẫn dắt trong quản trị công nghệ. Phát biểu tại cuộc họp báo ở Bern, Bộ trưởng Nội vụ Albert Rösti nhấn mạnh Thụy Sĩ tin tưởng có thể đóng góp tích cực cho cộng đồng quốc tế trong lĩnh vực này./.
Anh Hiển