An toàn thực phẩm: Trách nhiệm của cơ quan quản lý, người kinh doanh và sự giám sát của xã hội
Thành phố Hồ Chí Minh (TTXVN 9/3)
Liên tiếp nhiều vụ ngộ độc thực phẩm từ các cơ sở kinh doanh bánh mì ở Thành phố Hồ Chí Minh thời gian gần đây đã dấy lên những lo ngại về an toàn thực phẩm đường phố, nhất là khi mùa nắng nóng đang đến gần. Các chuyên gia cho rằng, Thành phố Hồ Chí Minh cần có những giải pháp kết hợp giữa quản lý nhà nước, trách nhiệm của người kinh doanh và sự giám sát của xã hội để hạn chế thấp nhất nguy cơ ngộ độc thực phẩm.
*Lo ngại nguy cơ ngộ độc thực phẩm từ thức ăn đường phố Nếu như vụ ngộ độc bánh mì cóc cô Bích trên đường Nguyễn Thái Sơn, phường Hạnh Thông, Thành phố Hồ Chí Minh khiến 316 người phải nhập viện cấp cứu vào cuối năm 2025 khiến nhiều người lo lắng thì ngay từ đầu năm 2026, đặc biệt sau Tết Bính Ngọ xảy ra liên tiếp 2 vụ việc nghi ngộ độc thực phẩm sau khi ăn bánh mì với hơn một trăm người phải nhập viện cấp cứu tại phường Hạnh Thông và phường Vũng Tàu. Vụ việc càng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ ngộ độc thực phẩm đối với các tiệm bánh mì nói riêng và thức ăn đường phố nói chung.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Lâm Vĩnh Niên, Trưởng Khoa Dinh dưỡng – Tiết chế, Bệnh viện Đại học Y dược Thành phố Hồ Chí Minh phân tích về nguyên nhân khiến bánh mì – một “đặc sản” thức ăn đường phố nổi tiếng của Việt Nam có nhiều nguy cơ gây ngộ độc thực phẩm với 3 yếu tố chính khiến bánh mì là thực phẩm dễ gây ngộ độc thực phẩm. Đó là sự đa dạng về chất dinh dưỡng từ các loại nhân như pate, thịt, trứng - thức ăn khoái khẩu của vi khuẩn. Các loại pate gan, trứng, dễ bị biến chất nếu không được kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt, đồ nguội như chả lụa hay thịt nguội thường được bảo quản trong bao gói kín, vô tình tạo ra môi trường yếm khí thuận lợi cho vi khuẩn nguy hiểm phát triển. Bên cạnh đó, các loại nước sốt có độ ẩm cao, các loại đồ chua ăn kèm cũng là tạo thuận lợi cho sự nhân bản của vi sinh vật.
Ngoài ra, bánh mì là món ăn nguội, không được xử lý nhiệt trực tiếp ngay trước khi ăn và thường được bày bán, bảo quản trong môi trường mở kéo dài, khiến nó cực kỳ dễ bị nhiễm khuẩn và bụi bẩn từ môi trường bên ngoài. “Chúng ta cũng không thể không nhắc đến vấn đề kiểm soát nguyên liệu đầu vào, từ thịt, đồ nguội cho đến nguồn nước rửa, khi nhiều nơi vẫn sử dụng nguồn hàng không rõ nguồn gốc hoặc không đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh. Tất cả những điều này, cộng với việc chế biến thiếu an toàn của người bán đã trở thành mối nguy cơ mất an toàn thực phẩm đối với loại hình thức ăn đường phố”, bác sĩ Lâm Vĩnh Niên lo ngại.
Sau khi xảy ra nhiều vụ việc ngộ độc thực phẩm, lãnh đạo Sở An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh thông tin, song song với điều tra tìm hiểu nguyên nhân gây ra các vụ ngộ độc thực phẩm để có giải pháp ngăn chặn kịp thời, đơn vị này đã và đang tăng cường kiểm tra, giám sát các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm, đặc biệt tại bếp ăn tập thể, dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố. Lãnh đạo Sở kêu gọi người dân nên chủ động báo ngay cho cơ quan chức năng khi phát hiện cơ sở bán thực phẩm không đảm bảo điều kiện vệ sinh, không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hoặc khi phát hiện thức ăn có dấu hiệu ôi thiu để kịp thời xử lý và bảo vệ quyền lợi chính đáng.
Trong mùa nắng nóng, mỗi gia đình và cơ sở kinh doanh thực phẩm cần nâng cao ý thức tự bảo vệ sức khỏe bằng cách lựa chọn, chế biến và bảo quản thực phẩm đúng cách. Người dân tuân thủ các hướng dẫn an toàn thực phẩm không chỉ giúp giảm thiểu nguy cơ ngộ độc mà còn góp phần xây dựng môi trường tiêu dùng an toàn, bảo vệ cộng đồng và góp sức cùng thành phố kiểm soát hiệu quả những nguy cơ liên quan đến an toàn thực phẩm, bà Phạm Khánh Phong Lan, giám đốc Sở An toàn thực phẩm khuyến cáo.
*Quản lý an toàn thực phẩm cần được thực hiện một cách nghiêm túc, khoa học Thức ăn đường phố là một nét đặc trưng của đời sống đô thị Việt Nam. Với ưu điểm tiện lợi, giá cả phù hợp và hương vị phong phú, các món ăn như bánh mì, bún, phở hay đồ ăn nhanh đã trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều người dân và khách du lịch. Tuy nhiên, đặc điểm của loại hình kinh doanh này là quy mô nhỏ, phân tán, nhiều cơ sở hoạt động tự phát hoặc thay đổi địa điểm thường xuyên khiến việc kiểm soát điều kiện vệ sinh và nguồn gốc thực phẩm gặp không ít khó khăn.
Theo luật sư Phạm Ngọc Hưng, Giám đốc Công ty Luật TNHH Phạm Hưng, trong bối cảnh hiện nay, trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh đã có những điều chỉnh phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền đô thị. Thành phố là địa phương duy nhất có Sở An toàn thực phẩm nhằm tập trung đầu mối quản lý, tăng tính chuyên môn hóa trong kiểm soát an toàn thực phẩm. Sở An toàn thực phẩm cần phát huy vai trò của mình không chỉ dừng ở việc thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, mà còn phải xây dựng cơ chế giám sát chủ động, đánh giá nguy cơ, hướng dẫn các cơ sở kinh doanh tuân thủ quy định về vệ sinh, bảo quản và chế biến thực phẩm.
Thực tế cho thấy, với số lượng hàng chục ngàn điểm bán thức ăn đường phố, việc quản lý hoàn toàn bằng biện pháp kiểm tra hành chính là không đủ. Do đó, Thành phố cần chuyển dần sang mô hình quản lý theo rủi ro, kết hợp giữa quản lý nhà nước, trách nhiệm của người kinh doanh và sự giám sát của xã hội. Trong cơ chế đó, vai trò của các tổ chức xã hội, đặc biệt là Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam, cần được phát huy mạnh mẽ hơn. Hội không chỉ là nơi tiếp nhận phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng mà còn có thể tham gia giám sát xã hội đối với các cơ sở kinh doanh thực phẩm; phối hợp với cơ quan quản lý trong việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức về quyền được sử dụng thực phẩm an toàn. “Khi người tiêu dùng được cung cấp thông tin đầy đủ và có kênh phản ánh hiệu quả, áp lực tuân thủ pháp luật đối với các cơ sở kinh doanh cũng sẽ tăng lên”, luật sư Phạm Ngọc Hưng nêu ý kiến.
Luật sư Phạm Ngọc Hưng cũng đề xuất, cần tăng cường đào tạo kiến thức an toàn thực phẩm cho người bán hàng nhỏ lẻ, tiến tới yêu cầu người trực tiếp chế biến phải có chứng nhận tập huấn. Thành phố cũng cần quy hoạch các khu vực kinh doanh thức ăn đường phố tập trung, bảo đảm điều kiện vệ sinh và thuận lợi cho việc quản lý. Và trong bối cảnh hiện nay, việc ứng dụng công nghệ trong giám sát, như công khai thông tin kiểm tra, kết quả xử lý vi phạm hoặc hệ thống phản ánh của người dân là vô cùng cần thiết.
Luật sư Phạm Ngọc Hưng nêu quan điểm: Để bảo đảm sức khỏe cộng đồng và uy tín của môi trường du lịch, việc quản lý an toàn thực phẩm cần được thực hiện một cách nghiêm túc, khoa học và có sự tham gia của toàn xã hội. Khi cơ quan quản lý, người kinh doanh và người tiêu dùng cùng chia sẻ trách nhiệm, vấn đề an toàn thực phẩm trong lĩnh vực này mới có thể được giải quyết một cách bền vững./.
Đinh Hằng