Thuận lợi và khó khăn của
ngành công nghiệp bán dẫn ở Malaysia Hà Nội ( TTXVN 10/2)
Mặc dù Malaysia (Ma-lai-xi-a) chỉ chiếm chưa đến 1% nền kinh tế toàn cầu, nhưng quốc gia này lại chiếm khoảng 14% thị phần ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu và gần 20% trong lĩnh vực lắp ráp, thử nghiệm và đóng gói (ATP).
Trong phiên thảo luận tại Hội nghị Cạnh tranh và Phát triển bền vững Doanh nghiệp Malaysia 2026 (MBCSC 2026), các chuyên gia đánh giá, lợi thế cạnh tranh của Malaysia nằm ở ngành công nghiệp bán dẫn, được xây dựng trên nền tảng vững chắc về giáo dục, cơ sở hạ tầng, chất lượng nguồn nhân lực và các chính sách quy hoạch trong dài hạn. Hiện nay, ngành bán dẫn đóng góp khoảng 40% doanh thu hoạt động xuất khẩu, qua đó trở thành ngành có tầm quan trọng cả về mặt chiến lược và kinh tế.
Chủ tịch Hội đồng Cố vấn tại Viện Nghiên cứu chiến lược châu Á - Thái Bình Dương (KSI) Tan Sri Dr Munir Majid cho biết, thách thức lớn nhất của Malaysia là vẫn đang mắc kẹt ở mức hoạt động trung bình, đặc biệt là trong lĩnh vực ATP và không thể tiến lên chuỗi giá trị cao hơn.
Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở năng lực kỹ thuật, mà còn ở cấu trúc chính trị - kinh tế đã cản trở việc tối ưu hóa, sự cởi mở và đổi mới, từ đó góp phần dẫn đến tình trạng chảy máu chất xám và lãng phí tiềm năng phát triển.
Theo đó, ông Munir cho rằng: “Nếu Malaysia muốn duy trì lợi thế của mình, nước này phải chuyển hướng sang các phân khúc bán dẫn có giá trị cao hơn và đưa ra các quyết định chiến lược về loại chip nào cần phát triển và thị trường nào cần phục vụ”. Cụ thể, các quốc gia phương Tây có nhu cầu chip để phát triển Trí tuệ Nhân tạo (AI) hay Trung Quốc cần xây dựng hệ sinh thái công nghiệp, cũng như góp phần nâng cao năng lực chung cho cả khu vực Đông Nam Á. Xét cho cùng, sự tiến bộ phụ thuộc vào đổi mới, khả năng cạnh tranh, cũng như một môi trường giáo dục và kinh tế cởi mở hơn, dựa trên năng lực.
Trong khi đó, Giáo sư Datuk Rajan Rasia, Viện Á-Âu tại Đại học Malaya, tập trung trao đổi về các chính sách định hình sự phát triển của Malaysia, trong đó cho rằng, chính phủ cần đánh giá tính hiệu quả của Kế hoạch Tổng thể Công nghiệp Mới 2030 (NIMP 2030), được công bố vào tháng 9/2023, để đảm bảo Malaysia luôn đi đúng hướng.
Một trong những mục tiêu chính của chương trình là đưa Malaysia trở thành quốc gia có thu nhập cao và những ước tính gần đây của Ngân hàng Thế giới cho thấy, Malaysia đã vượt qua ngưỡng đó. Tuy nhiên, mối quan ngại hiện nay là liệu tăng trưởng thu nhập có bền vững và công bằng hay không. Kế hoạch này đặt mục tiêu tăng đáng kể thu nhập trung bình của hộ gia đình vào năm 2030. Tuy nhiên, để đạt được điều này, Malaysia cần có chính sách phát triển nguồn nhân lực mạnh mẽ, hệ thống đào tạo kỹ thuật tốt và một cơ cấu thị trường lao động hiệu quả hơn, được hỗ trợ bởi sự hợp tác mang tính xây dựng giữa các tổ chức công đoàn và người sử dụng lao động.
Ông Rajan cho biết, ngành công nghiệp bán dẫn trong nước là trọng tâm của chiến lược này và chính sách của Malaysia phù hợp với xu hướng toàn cầu. Ví dụ điển hình là thành công của Đài Loan (Trung Quốc) không chỉ đến từ hoạt động xuất khẩu, mà còn từ các thể chế kỹ thuật vững mạnh, sự phối hợp giữa các ngành công nghiệp và chính phủ có chính sách hỗ trợ, quản lý hiệu quả.
Tương tự, theo NIMP 2030, Malaysia đã xác định hai ưu tiên chính là tăng cường năng lực thiết kế chip, đồng thời định vị đất nước trở thành trung tâm toàn cầu về sản xuất và đóng gói tiên tiến. Tuy nhiên, tăng trưởng giá trị gia tăng mới là động lực thúc đẩy Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và việc tiến lên chuỗi giá trị bán dẫn sẽ đòi hỏi nhiều hành động trên thực tế hơn là chỉ những tuyên bố về mặt chính sách.
Điều này đòi hỏi chính phủ cần có các khuôn khổ thực thi rõ ràng, nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ sinh thái đổi mới mạnh mẽ hơn và cơ sở hạ tầng công nghiệp tương đương với những gì Đài Loan đã xây dựng, thông qua các khu công nghệ và vườn ươm công nghệ của họ. Nếu thiếu chiều sâu đó, Malaysia có thể sẽ phải đối mặt với nguy cơ chỉ cạnh tranh được về mặt lý thuyết, nhưng lại thất bại trong quá trình chuyển đổi kinh tế thực sự.
Ông Edison Choong Wan Sern, Phó giám đốc phụ trách truyền thông chiến lược và ấn phẩm thương mại của Cơ quan xúc tiến thương mại Malaysia, nhấn mạnh tổng kim ngạch thương mại của Malaysia đạt 3 nghìn tỷ ringgit (760 tỷ USD), tăng 6% so với cùng kỳ năm 2024. Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu của Malaysia tăng 6,5% và nhập khẩu tăng 6,2%, với tốc độ tăng trưởng thương mại hiện đang ở mức gần 9,5%.
Ngoài những con số thống kê đơn thuần, sự tăng trưởng này phản ánh hoạt động kinh tế hiện nay của đất nước, bao gồm việc tạo ra việc làm, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất. Việc đặt mục tiêu biến Malaysia trở thành một trung tâm về bán dẫn là chính sách rất kịp thời, nhưng một trung tâm chỉ có giá trị nếu bao gồm toàn bộ hệ sinh thái, kể cả các năng lực có giá trị cao hơn ở đầu chuỗi giá trị. Về khía cạnh này, Malaysia đã xây dựng được vị thế trong lĩnh vực điện và điện tử (E&E). Tuy nhiên, ngoài lĩnh vực E&E, Malaysia vẫn chưa thực sự trở thành trung tâm của ngành công nghiệp khác.
Ông Choong nhấn mạnh rằng, mạng lưới rộng lớn của các hiệp định thương mại tự do (FTA) như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) sẽ giúp Malaysia tăng cường khả năng tiếp cận thị trường và mở rộng cơ hội kinh doanh.
Mặc dù tỷ lệ các công ty trực tiếp sử dụng các thỏa thuận này vẫn còn tương đối thấp, nhưng con số này đang dần được cải thiện, với gần 70% hoạt động thương mại của Malaysia diễn ra với các quốc gia có FTA. Tuy nhiên, việc tiếp cận thị trường ngày càng bị ảnh hưởng bởi các rào cản phi thuế quan, bao gồm các tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng nhận và yêu cầu pháp lý. Đây là lý do tại sao các thỏa thuận công nhận lẫn nhau trở nên quan trọng khi chúng giúp đẩy nhanh quá trình thâm nhập thị trường nước ngoài.
Việc đàm phán các thỏa thuận này rất phức tạp và mang tính chiến lược cao. Theo đó, chính phủ cần vừa đảm bảo lợi ích quốc gia, vừa thúc đẩy hoạt động hợp tác quốc tế, bao gồm các sáng kiến mới trong khuôn khổ CPTPP nhằm tăng cường sự hợp tác giữa các cơ quan xúc tiến thương mại toàn cầu.
Để biến lợi thế hiện có thành động lực tăng trưởng bền vững, Malaysia cần triển khai song song các biện pháp thúc đẩy đổi mới, nâng cao chuỗi giá trị bán dẫn và hoàn thiện thể chế, qua đó khẳng định vai trò là mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái công nghệ cao toàn cầu./.
Thành Trung (P/v TTXVN tại Kuala Lumpur)