KỊCH BẢN ĐÁP TRẢ CỦA
IRAN NẾU MỸ VÀ ISRAEL TẤN CÔNG QUÂN SỰ (Trang mạng Câu lạc bộ Valdai, Nga )
Theo chuyên gia về Trung Á và Kavkaz Vali Kaleji, nhìn vào những diễn biến tổng thể, việc triển khai quân sự, mức độ sẵn sàng và các cuộc tập trận phòng thủ, có thể thấy rằng nếu đàm phán thất bại và ngoại giao không hiệu quả, thì khác với cuộc chiến 12 ngày, Iran trong một vòng xung đột mới dự định sẽ vận dụng toàn bộ năng lực phòng thủ và quân sự của mình.
Trong bối cảnh các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Iran và Mỹ diễn ra thông qua trung gian Oman, và cả hai bên đều dành không gian cho ngoại giao, viễn cảnh về một cuộc chiến tranh khác ở Trung Đông vẫn hiện hữu – một cuộc chiến có thể dữ dội và lan rộng hơn cả cuộc xung đột 12 ngày hồi tháng 6/2025. Việc triển khai quy mô lớn lực lượng và trang thiết bị của Mỹ đến khu vực, bao gồm tàu sân bay, tàu ngầm, tàu chiến mặt nước, máy bay tiếp nhiên liệu cũng như hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa, cho thấy mục tiêu của Washington có thể không chỉ dừng ở việc đơn thuần phát đi tín hiệu hay gây áp lực buộc Iran trở lại bàn đàm phán và chấp nhận các yêu cầu của Mỹ.
Không thể phủ nhận rằng bất chấp những tuyên bố lặp đi lặp lại của cả quan chức Iran và Mỹ nhấn mạnh ưu tiên đối với ngoại giao, vòng đàm phán gián tiếp hiện tại vẫn rất mong manh và đầy thách thức. Tuy nhiên, nếu xung đột quân sự trở nên không thể tránh khỏi – một cuộc xung đột có thể sẽ rộng lớn và dữ dội hơn cuộc chiến 12 ngày – thì câu hỏi đặt ra là Iran sẽ có những phương án nào để đáp trả, và những kịch bản nào có thể xảy ra.
Gần như chắc chắn rằng phản ứng của Iran có thể bao gồm một loạt mục tiêu, kể cả tấn công vào Israel – ngay cả trong trường hợp Israel không tham gia trực tiếp chiến dịch quân sự do Mỹ dẫn đầu – cũng như các căn cứ quân sự của Mỹ trên khắp khu vực, các tài sản và nền tảng hải quân của Mỹ được triển khai ở vịnh Persian, vịnh Oman, Ấn Độ Dương, biển Arập và Biển Đỏ.
Ngoại trưởng Mark Rubio tuyên bố rằng Mỹ có từ 30.000 đến 40.000 binh sĩ đóng tại 9 căn cứ trên khắp Trung Đông, tất cả đều dễ bị tổn thương trước thiết bị bay không người lái và tên lửa của Iran. Các lực lượng và căn cứ này ở Iraq, Syria, Saudi Arabia, Qatar, Các tiểu vương quốc Arập thống nhất (UAE), Bahrain và Jordan không chỉ dễ bị tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran tấn công, mà còn có thể đồng thời bị các nhóm ủy nhiệm/“Trục kháng chiến” tấn công bằng tên lửa, rocket, thiết bị bay không người lái, súng cối, và trong một số trường hợp là cả tấn công tự sát. Chính vì lý do này mà Lãnh tụ tối cao của Iran, Ali Khamenei, gần đây cảnh báo rằng “Mỹ nên biết rằng nếu họ khơi mào một cuộc chiến mới, thì lần này đó sẽ là một cuộc chiến khu vực”.
Tên lửa đạn đạo và siêu thanh Theo Văn phòng Giám đốc Tình báo quốc gia Mỹ, Iran sở hữu kho tên lửa đạn đạo lớn nhất Trung Đông. Iran tự giới hạn tầm bắn tên lửa trong khoảng 2.000 km – mà các quan chức từng cho rằng là đủ để bảo vệ Iran, vì Israel nằm trong tầm bắn này.
Theo Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), kho vũ khí của Iran bao gồm nhiều tên lửa tầm xa có thể vươn tới Israel, bao gồm Sejil, với tầm bắn 2.000 km; Emad, 1.700 km; Ghadr, 2.000 km; Shahab-3, 1.300 km; Khorramshahr, 2.000 km; và Hoveyzeh, 1.350 km. Thông tin về một “thành phố tên lửa” mới – đặc biệt là liên quan đến tên lửa siêu thanh Khorramshahr-4 vào ngày 6/2 – được Iran công bố trong bối cảnh căng thẳng leo thang và Mỹ triển khai quy mô lớn lực lượng và thiết bị đến Trung Đông, đã cho thấy năng lực tên lửa của Iran ở một cấp độ mới. Tên lửa siêu thanh Khorramshahr-4 có thể bay quãng đường 2.000 km trong 12 phút và có thể đe dọa hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Sắt của Israel.
Do đó, từ góc nhìn của Israel, khác với cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6, khả năng tên lửa của Iran – đặc biệt là tên lửa đạn đạo – gây ra mối đe dọa trực tiếp hơn đối với Israel cũng như với Mỹ. Sau cuộc chiến 12 ngày, nhiều quan chức quân sự Iran tuyên bố rằng nước này chưa vận dụng hết năng lực tên lửa của mình, đặc biệt là thế hệ tên lửa mới. Về vấn đề này, Bộ trưởng Quốc phòng Iran, Chuẩn tướng Aziz Nasirzadeh, tuyên bố rằng các tên lửa mới với năng lực cao hơn sẽ được triển khai để đáp trả bất kỳ hành động gây hấn mới nào của Israel.
Trong bối cảnh này, Netanyahu đang gây sức ép đáng kể đối với Washington để đảm bảo rằng bất kỳ thỏa thuận nào với Iran cũng phải bao gồm việc cắt giảm năng lực tên lửa của Iran, bao gồm cả việc giảm tầm bắn tên lửa xuống dưới 500 km. Nếu không đạt được thỏa thuận, việc phá hủy các năng lực tên lửa đó phải được ưu tiên hàng đầu trong bất kỳ cuộc tấn công nào sau đó. Trong khi đó, các quan chức Iran kiên quyết phản đối giảm tầm bắn tên lửa dưới bất kỳ hình thức nào. Về vấn đề này, Ali Larijani, Thư ký Hội đồng an ninh quốc gia tối cao Iran, cho biết việc “giảm tầm bắn tên lửa xuống dưới 500 km” thực chất đồng nghĩa với việc chấp nhận bị ép buộc và đầu hàng. Ông đặt câu hỏi: “Nếu ở vào vị trí của chúng tôi trong đàm phán, thì liệu các ngài có sẵn sàng từ bỏ vũ khí phòng thủ quan trọng nhất của đất nước hay không?” Theo ông, một yêu cầu như vậy tương đương với việc làm suy yếu nghiêm trọng năng lực phòng thủ của Iran.
Do đó, phương án đầu tiên và quan trọng nhất mà Iran có thể áp dụng để đáp trả nếu Mỹ và Israel tiến hành một cuộc tấn công quân sự là triển khai năng lực tên lửa đạn đạo và siêu thanh. Khác với cuộc xung đột kéo dài 12 ngày hồi tháng 6 – trong đó Iran được cho là đã phóng tên lửa với số lượng tương đối hạn chế nhưng liên tục và rải rác theo thời gian – những năng lực này có thể được triển khai trong một đòn đánh hàng loạt, diễn ra đồng thời trên quy mô lớn trong kịch bản tương lai. Kết hợp với các cuộc tấn công tên lửa của các nhóm ủy nhiệm/“Trục kháng chiến”, cách tiếp cận này có khả năng áp đảo hoặc xuyên thủng hệ thống phòng thủ tên lửa của Israel, bao gồm cả Vòm Sắt, cũng như các hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa bảo vệ căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực, qua đó gây thiệt hại đáng kể trên diện rộng.
Chiến tranh bất đối xứng: Sự kết hợp giữa thiết bị bay không người lái và tàu tấn công tốc độ cao Trong cuộc chiến 12 ngày, Mỹ đã phát động tấn công từ phía Bắc Ấn Độ Dương với sự hỗ trợ của một tàu ngầm lớp Ohio, bắn 30 tên lửa Tomahawk vào các cơ sở hạt nhân ở Isfahan và Natanz. Cuộc tấn công này đã bổ sung hiệu quả cho hành động ném bom của máy bay B-52 ở chính các địa điểm hạt nhân này. Mặc dù vậy, phạm vi của cuộc đối đầu giữa Iran và Mỹ không leo thang thành một cuộc chiến hải quân, và phản ứng của Iran là tấn công vào căn cứ quân sự Al Udeid của Mỹ ở Qatar.
Theo Ahmad Vahidi, Phó tư lệnh Lực lượng vệ binh cách mạng Hồi giáo (IRGC), khi được hỏi “Tại sao Lực lượng Quds hay Hải quân IRGC không tham chiến?”, ông trả lời: “Trong chiến tranh, không phải lúc nào toàn bộ lực lượng của chúng tôi cũng được triển khai cùng một lúc. Chúng tôi sử dụng một phần năng lực của mình sao cho tương xứng với yêu cầu. Chúng tôi đã triển khai toàn bộ năng lực tên lửa hay chưa? Chúng tôi chỉ sử dụng những phần cần thiết, và không có ý định đưa toàn bộ sức mạnh của mình ra chiến trường ngay từ đầu”.
Theo đó, trái ngược với cuộc xung đột 12 ngày – khi lực lượng hải quân của Iran không trực tiếp tham chiến – việc Mỹ triển khai quy mô lớn các thiết bị, tàu chiến và tàu sân bay đến vịnh Persian, vịnh Oman, Ấn Độ Dương và biển Arập đã khiến cho kịch bản đối đầu trên biển trở nên khó tránh khỏi nếu chiến tranh xảy ra. Trong điều kiện như vậy, ngoài các hạm đội hải quân của Quân đội Iran và IRGC hoạt động ở vịnh Persian và vịnh Oman, sự kết hợp giữa các hệ thống thiết bị bay không người lái và tàu tấn công nhanh có thể tạo ra một hình thức chiến tranh bất đối xứng trên khắp khu vực. Hình thức chiến tranh này có thể đặc biệt quan trọng ở eo biển hẹp Hormuz và vùng nước nông của vịnh Persian.
Các nhóm ủy nhiệm/“Trục kháng chiến” Trong cuộc chiến 12 ngày giữa Israel và Iran vào tháng 6/2025, các nhóm ủy nhiệm mà Iran gọi là “Trục kháng chiến” đã không đóng vai trò tích cực. Một số quan chức Iran thậm chí còn tuyên bố rằng các nhóm này đã đề nghị được tham chiến, nhưng Iran quyết định không sử dụng năng lực của họ vào thời điểm đó. Giờ đây, tình hình dường như đã thay đổi. Thái độ ủng hộ công khai của lãnh đạo các nhóm ủy nhiệm ở Trung Đông dành cho Iran, nhất là Lãnh tụ tối cao hiện phải đối mặt với các mối đe dọa trực tiếp từ phía Mỹ, là một diễn biến quan trọng.
Nhiều nhóm Hồi giáo Shiite ở Iraq đã tuyên bố ủng hộ Iran, thậm chí bày tỏ sẵn sàng cho các chiến dịch thánh chiến và tử vì đạo. Chẳng hạn, Kataib Hezbollah tuyên bố họ đã chuẩn bị cho “chiến tranh tổng lực” nếu Mỹ tấn công Iran. Abu Hussein al-Hamidawi, lãnh đạo của nhóm này ở Iraq, nói rằng “kẻ thù” của nước Cộng hòa Hồi giáo sẽ phải đối mặt với “những hình thức cay đắng nhất của cái chết”. Tại Liban, Tổng thư ký Hezbollah Naim Qassem ngày 26/1 cảnh báo: “Một cuộc chiến chống lại Iran lần này sẽ châm ngòi cho khu vực”. Ngoài ra, nhóm Houthi ủng hộ Iran ở Yemen đã đe dọa tấn công trở lại tàu thuyền trên Biển Đỏ, khi một tàu sân bay của Mỹ tiến về khu vực trong bối cảnh căng thẳng leo thang liên quan đến Iran.
Houthi đã phát hành một đoạn video ngắn cho thấy hình ảnh một con tàu đang bốc cháy với dòng mô tả “Sẽ sớm thôi”, mà không cung cấp thêm chi tiết.
Do đó, các cuộc tấn công đồng thời bằng tên lửa và rocket của các nhóm ủy nhiệm – được gọi là “Trục kháng chiến” – cùng với các vụ phóng tên lửa siêu thanh và tên lửa đạn đạo của Iran cũng như các chiến dịch sử dụng thiết bị bay không người lái có thể đe dọa nghiêm trọng hơn và làm tăng nguy cơ tổn thất đối với các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực và hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Sắt của Israel so với cuộc xung đột 12 ngày.
Đóng cửa eo biển Hormuz Phương án này có thể được coi là kịch bản cuối cùng trong chuỗi các phản ứng mà Iran có thể đưa ra khi Mỹ và Israel tấn công. Trong những năm gần đây, một số quan chức và nhà phân tích Iran đã đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz, nhưng lời đe dọa này chưa từng được thực hiện. Theo một kịch bản, điều này được thực hiện bằng cách rải thủy lôi trên mặt biển, rồi sử dụng tên lửa hành trình chống hạm và tàu ngầm nhỏ để phá hoại các hoạt động rà phá thủy lôi.
Tuy nhiên, nếu xảy ra một cuộc chiến tranh quy mô lớn và dữ dội, Iran có thể sẽ thực hiện biện pháp như vậy. Theo nhận định gần đây của Seyed Jalal Dehghani Firouzabadi, Thư ký Hội đồng quan hệ đối ngoại Iran: “Nếu chiến tranh nổ ra trong khu vực, an ninh năng lượng sẽ bị đe dọa và eo biển Hormuz sẽ bị đóng cửa”.
Lực lượng hải quân thuộc IRGC cũng đã tiến hành một cuộc tập trận quy mô lớn mang tên “Kiểm soát thông minh eo biển Hormuz” bắt đầu từ ngày 16/2. Theo đó, phản ứng nhanh chóng, quyết đoán và toàn diện của lực lượng tác chiến IRGC đối với các âm mưu gây bất ổn trên biển là trọng tâm diễn tập tình báo và tác chiến của các đơn vị tham gia cuộc tập trận.
Gần như chắc chắn việc đóng cửa eo biển Hormuz sẽ gây ra những hậu quả địa chính trị và địa kinh tế vô cùng sâu rộng. Nếu kịch bản này xảy ra, thì khoảng 1/4 nguồn cung dầu mỏ của thế giới và khoảng 1/5 nguồn cung khí đốt tự nhiên toàn cầu sẽ bị gián đoạn.
Giá dầu có thể tăng lên mức trên 100 USD/thùng. Đánh giá này cho thấy tầm ảnh hưởng địa chính trị của Iran trên thị trường năng lượng toàn cầu vượt xa thị phần thực tế của nước này trong sản xuất và xuất khẩu dầu khí, vốn bị hạn chế trong nhiều năm qua bởi các lệnh trừng phạt kinh tế sâu rộng.
Kết luận Những diễn biến tổng thể, việc triển khai quân sự, mức độ sẵn sàng và các cuộc tập trận phòng thủ cho thấy, nếu đàm phán thất bại và ngoại giao không thành công, thì Iran có ý định sử dụng toàn bộ năng lực phòng thủ và quân sự của mình. Điều này sẽ tạo ra một sự kết hợp phức tạp giữa các đội hình quân sự thông thường và chiến tranh bất đối xứng. Về mặt địa lý, xung đột này ngoài Iran và Israel sẽ còn bao gồm các quốc gia trong khu vực nơi Mỹ đặt căn cứ quân sự, cũng như một vùng biển rộng lớn bao gồm vịnh Persian, vịnh Oman, biển Arập và Biển Đỏ. Kết quả tổng thể sẽ là một cuộc chiến tranh khu vực rộng lớn với quy mô và hậu quả có thể vượt khỏi tầm kiểm soát./.
HẾT